Vaak weten we al na een paar maten
nee, al na de eerste noot
nee, al voor de leerling überhaupt is begonnen
wat de uitkomst gaat zijn
van het spel van een leerling

We kunnen
op grond van onze ervaring
voorspellen
wat het resultaat gaat worden
van een week oefenen
op de huiswerkopdracht
van daarvoor

‘Ja, stop maar…’
zeggen we
omdat we graag efficiënt
willen werken
en goed
les willen geven

Ik ook

Tot een moedige leerling
mij er op wees
hoe frustrerend
dat voor hem was
Natuurlijk wist hij ook wel
dat zijn spel nog niet in orde was
Hij wist ook wel
wat er beter kon

Maar hij had geen behoefte
aan instructies
maar aan de mogelijkheid om
zich tijdens het spelen
te mogen herpakken

Herkansen
Verbeteren
het beetje bij beetje
beter doen
er inkomen
zelf op zoek mogen gaan
naar een verandering

Efficiënt lesgeven
betekent
niet altijd
nuttige instructies geven
maar regelmatig de leerling
de kans geven
om zich te herpakken

Ook als wij
op grond van onze ervaring
kunnen voorspellen
dat dat wellicht
vermoedelijk
ook dan
waarschijnlijk
toch niet
nog niet
gaat lukken…

Een student lette op
het gelijktijdig
bewegen van zijn vingers

Zijn pink
ik weet niet meer van welke hand
was steeds
een beetje trager
dan de rest

De student
slaakte een zucht

‘Ben je teleurgesteld in je pink?’
vroeg ik
‘Ja’ zei hij, ‘eigenlijk wel’
‘Arme pink’ zei ik
‘hij doet zo z’n best…’

En meer kunnen we niet doen:
1) ons best
2) aandacht geven
3) geduldig zijn

Tot de neurale connectiviteit
in ons brein
ons (en onze pink)
in staat stelt
om te reageren
op onze opdrachten

Heb geduld
Wees aandachtig
Leer door
Doe je best
Dan komt het vanzelf goed

Het woordje ‘gewoon’
betekent meestal
het tegenovergestelde
juist helemaal NIET gewoon,
ongewoon

Je moet gewoon…
– daar een fis spelen
– de lijn doordenken
– rustig blijven
– je hand ontspannen
– op de pianist letten
– nergens aan denken en lekker musiceren

Goedbedoelde
maar vaak onhaalbare adviezen
het is niet voor niets niet-gewoon
voor onze leerlingen…

Wij docenten mogen
een voelspriet ontwikkelen
voor iedere keer dat we
het woordje ‘gewoon’
gebruiken

Gewoon
even midden in een zinnetje
heel gewoon
tussendoor
een gewoonte

Steeds
als we de neiging voelen
mogen we daarvoor in de plaats
bedenken wat een leerling eigenlijk
nodig heeft om
dat wat wij gewoon vinden
ook ‘gewoon’
te kunnen leren

Onze gewoonte,
hun gewoonte…

In de kleine hersenen
zitten meer hersencellen
dan in de rest van ons brein
maar deze zitten zo dicht op elkaar
dat ze – vooralsnog –
lastig te onderzoeken zijn.

Daardoor weten wetenschappers
nog weinig van dit deel
van ons brein af.
Maar wij musici
kennen onze kleine hersenen
eigenlijk best goed.

We zetten ze mooi aan het werk
als we de puls
van de muziek
in ons lichaam voelen.

Als een cadans
als een dans
als een beweging
vloeiend
flexibel
heen en weer
en toch superstrak.
De kleine hersenen optimaal aan het werk.

Onze kleine hersenen (of cerebellum)
spelen ook een belangrijke rol
bij het fysieke deel van een FFF- reactie:
Freeze (bevriezen)
Flight (vluchten)
Fight (vechten).

Vandaar dat we,
als we onder spanning staan,
extra spierspanning ervaren.
Superonhandig
tijdens het musiceren.

Als we tijdens het musiceren
– zonder en onder spanning –
onze kleine hersenen
veel bewuster een muzische taak blijven geven,
namelijk het voelen van de puls,
hebben we veel minder last
van de fysieke ongemakken van stress
en daardoor van spanning in het algemeen.

Probeer het maar eens uit.
Magisch…

Ergens op oefenen
zegt niet zoveel:
dat kan gedachteloos
aandachtsloos
eindeloos
zonder
ergens
op te letten

Maar ja:
zonder
aandacht
zonder
focus
geen leerproces

Ergens op letten
creëert als vanzelf
een verandering
in ons brein

We kunnen
door ergens op te letten
iets leren
iets verbeteren
iets veranderen
iets versterken
iets doorbreken
reageren
niet reageren
iets toepassen
iets aanpassen
iets…

Dat is alles

Alleen maar
ergens op letten

Dus misschien
moeten we onze leerlingen
niet vragen om
ergens op te oefenen
te studeren
te ploeteren
maar ze leren
een laagje dieper te gaan:

“Let thuis op x
y
en z
en let op a
f
en t’

Ergens op letten
is
ergens op oefenen

De eerste poging
van een leerling is
vaak niet
conform zijn of haar eigen wens

Wil je ‘m nog een keer doen?
of gaan we door?

Wil je ‘m nog een keer doen?
of zal ik erop reageren?

De leerling weet zelf het beste
of de versie die hij of zij zojuist speelde
de werkelijkheid van het oefenen laat horen
of dat ie
eigenlijk wel beter zou kunnen

Het stellen van de vraag:
‘wil je ‘m nog een keer doen?’
is voor zowel de docent
als de leerling
leerzaam en nodigt uit
tot reflectie

Altijd fascinerend
om te zien
en te beluisteren
hoe die tikkende voet
– die zo z’n best doet –
vaak niets te maken lijkt te hebben
met de muziek die tegelijkertijd
gespeeld wordt.

Die tikkende voet:
het resultaat
van een tellend mens.

Maar tellen
– hoe belangrijk ook –
kan totaal nutteloos zijn
als het niet deel uitmaakt
van het voelen van de puls.

Puls.
Het voelen van de maatsoort
het voelen van de muziek in je lichaam
het gevoel dat je zou kunnen dansen
die doorgaande beweging
waardoor je bijna niet stil kunt staan
of niet stil kunt zitten…

Het ervaren van de puls
geeft een geweldige focus
voor het spelen van de muziek.

Het ervaren van de puls
lijkt ook een heldere taak te geven
aan de kleine hersenen
– of cerebellum –
waardoor deze niet de kans krijgen
in hun FFF modus te schieten
als we zenuwachtig zijn.

Dus in plaats van onze leerlingen driftig te laten tellen
en met hun voeten te tikken
kunnen we ze beter de puls laten voelen
en het tellen gebruiken als
(onder)verdeling
van de maatsoort…

In de slakkengang
kunnen onze vingers toch
snel
effectief
efficiënt
kordaat
bewegen
zodat het langzaam spelen
alvast
dezelfde vingerbewegingen geeft
als in het uiteindelijke tempo.

Zijn we er ons
van bewust
dat de beweging van onze vingers
– op en neer, neer en op –
niet door onze vingerspieren
maar door onze onderarmspieren
wordt gemaakt?

Op: de dorsale (rugkant) onderarmspieren trekken samen
terug: de dorsale spieren ontspannen
Neer: de ventrale (buikkant) onderarmspieren trekken samen
terug: de ventrale spieren ontspannen

Op en neer: een mooi samenspel
tussen onderarm-antagonisten.

Spanning in de handen
en in de vingers
zal de effectiviteit
efficiëntie
en snelheid
van de vingerbewegingen
belemmeren.

Slakkengang studeren:
met aandacht voor de kwaliteit
van onze (vreemde) bewegingen…

Een bekende strategie
in oefenland
is ‘langzaam’.

Supersuperlangzaam
gewoon langzaam
of een beetje langzaam.

Vertraagd spelen
in de hoop dat het dan
vanzelf beter wordt.

Maar langzaam spelen
is niet per se nuttig
het is geen doel
maar een prachtig middel
om iets te kunnen bereiken
wat in het normale tempo
nog niet lukt.

Langzaam oefenen = aandachtig oefenen
tenminste, dat zou het moeten zijn
zo langzaam, dat we tijdens het spelen
alles wat we willen volgen
kunnen volgen.

De melodie
de harmonie
de bewegingen die we maken
de strijkstok die over de snaren gaat
de lucht die door ons lichaam stroomt
de doorgaande klank van iedere noot
de muzikale richting in de noot en naar de volgende noot toe
de onderkant van de toon
de bovenkant van de toon
het begin en einde van iedere noot
de klankkleur
de ontspanning in mijn lichaam
onze ademhaling
ons innerlijk zingen
de emoties die we voelen…

Zonder af te dwalen
maar er ‘te zijn’
bezig met wat we willen verbeteren.

Slakkengang oefenen,
geniet ervan.

Verstijfd van de spanning
de kluts kwijt door stress
lood in de voetbalschoenen
apathisch op het veld…

Zouden voetballers ook
zo weinig begeleiding krijgen
in het omgaan met grasmatspanning?

Ik ken nog wel wat musici
die cursussen
in de aanbieding hebben…