Zone van naaste ontwikkeling

Lev Vygotski gaf ons deze mooie term
die visualiseert
waar de leerling is
in zijn hoofd
in zijn aandacht
in zijn leerproces

Hier liggen zijn vragen
hier liggen zijn twijfels
hier liggen zijn nieuwe ontdekkingen

Binnen deze zone kan hij
met een beetje hulp onzerzijds
en een beetje aanmoediging onzerzijds
zelf die volgende
kleine of iets grotere
stapjes zetten

Soms – best vaak –
komen wij docenten in de verleiding
de leerling uit
die zone te halen
om hem mee te nemen
naar waar hij ook kan gaan
naar wat ook belangrijk is
naar wat ook mooi is

Op zich niets mis mee
de wereld van de leerling groter maken
maar daar ligt niet altijd
zijn huidige leerweg

Daar ligt wel
een vooruitzicht
een aanlokkelijk uitzicht

Aansluiting gezocht (3)

Iedere nieuwe leerling
heeft – bewust of onbewust –
bepaalde verwachtingen
van wat hij bij ons gaat leren

Iedere nieuwe leerling
heeft ook – bewust of onbewust –
bepaalde verwachtingen
van hoe wij hem
daarbij begeleiden

Veel of weinig uitleg?
Veel of weinig correcties?
Voetje voor voetje meelopen?
Duwtjes in de rug?
Grote of kleine stapjes?
Iedere week iets nieuws?
Of juist lang met één stuk door?

In de les veel uitproberen?
Of juist vooral ‘thuis doen’?
In de les veel samenspelen?
Of is lesnemen vooral
huiswerk overhoren?

Gelukkig hebben we tijd
om elkaar te leren kennen
aan elkaar te wennen
van elkaar te leren

En ieder moment van
aansluiting gemist
krijgt de volgende les
een herkansing…

Illustratie nerdschalk.com

Valse start

Zo vaak in de lessen
speelt een leerling minder goed
dan van plan

Dat kan diverse oorzaken hebben
maar onze favoriet is:
de valse start

Te snel begonnen
zomaar begonnen
zonder voorbereiding begonnen
met het hoofd nog ergens anders begonnen
geen idee over wat er komen gaat begonnen
oftewel

Volgende keren
iets meer tijd nemen
eerst even
zichzelf voelen
de puls van de muziek voelen
de muziek innerlijk meezingen
en
dan…

1989 Franquin Dupuis België

On(t)luisteren

Soms
is het beter voor leerlingen
om even niet naar zichzelf te luisteren
dat wil zeggen
niet naar het klinkend resultaat

Want soms belemmert dat
het aanleren van iets nieuws
iets motorisch
met nog geen mooie klanken
maar wel een logischere
of effectievere
of meer ontspannen
techniek

Dan maar even het luisteren
uitschakelen
en vertrouwen
op ervaren en voelen
op verbeeldingskracht
vertrouwen
dat beweging en klank
elkaar straks
weer weten te vinden

Vragende ogen

Sommige leerlingen
kijken mij
nadat ze gespeeld hebben
met grote vragende ogen
aan

Hoewel ik het vleiend vind
dat ze mijn mening op prijs stellen
is hun blik vaak te
afwachtend
afhankelijk
van mijn bevinden
van mijn oordeel

Deze grote vragende ogen
zijn voor mij een alarmbel
dat ze eigenlijk
diep in hun hart
om mijn goedkeuring vragen
toestemming
om instrumentalist te mogen zijn
om musicus te mogen zijn
om mens te mogen zijn

Hun zelfbeeld is
veel te laag
hun beeld van mij is
veel te hierärchisch

Ik gun ze en leer ze
om zelf hun doelen te stellen
en zelf na afloop te kunnen beamen
of ze gedaan hebben wat ze van plan waren
geleerd hebben wat ze wilden leren
en dat ze sowieso
volkomen geweldig zijn…

Eigen belevenis

Een van mijn leerlingen
vindt het heerlijk om in
te lastig repertoire te duiken

Ja, ze kan het nog niet naar eigen wens
en waarschijnlijk nooit naar diverse maatstaven
maar ze doet het wel
en brengt zichzelf
in aanraking met een grote en rijke wereld
van muziek en emoties
in contact met geweldige componisten

Alleen dát al
is voor haar een reden om te genieten
erin te duiken
rond te zwemmen
te voelen en te ervaren
zichzelf te verliezen
in een eigen belevenis

Hoe waardevol…

Brandenburgse Concert no. 5, Johann Sebastian Bach

3 uur (of 5 minuten)

Tijdens een workshop
aan jonge musici
bleek een leerling thuis
zo gedisciplineerd te oefenen
dat hij soms wel uren lang
door bleef werken aan een
passage of vaardigheid

Dit ging echter niet zonder mitsen en maren
en de volgende dag
was hij vrijwel altijd teleurgesteld
over zijn eigen progressie

Tijdens het oefenen was hij vaak boos
gespannen
gefrustreerd
en ongeduldig

Ik had grote bewondering voor hem
wat een passie
wat een engagement
wat een doorzettingsvermogen

Ik durfde bijna niet te vertellen
dat hij vermoedelijk
effectiever neurale verbindingen
in zijn brein zou ontwikkelen
met minder tijd
veel minder tijd
maar met meer oog en oor en gevoel
voor de kwaliteit van zijn eigen focus
voor de kwaliteit van zijn eigen zijn

Klinkende resultaten

Iedereen die muziek maakt
– en dit geldt misschien wel het meest
voor volwassen amateurs –
kent dat spanningsveld tussen
weten
hoe het zou kunnen klinken
en klinken
hoe we het kunnen

Het besef dat er altijd een
Emmanuel Pahud
of Lang Lang
of Janine Jansen
of Maria Callas
is die verder kwam
mooier speelde
een ander muzisch brein had

Soms laten we dat besef toe
staan we toe dat het ons
demotiveert
bewust maakt van onze beperkingen
van onze vervlogen dromen
van had ik maar
Maar waarom eigenlijk?

Als we kunnen genieten
van het luisteren naar muziek
en als we kunnen genieten
van het maken van muziek
waarom gunnen we ons dan niet
om ook eenvoudigweg te genieten van
onze eigen klinkende resultaten?

Daar gaan we weer… (0-en en 1-en)

Een hart onder de riem
voor iedereen die
weerom
geraakt wordt door deze
bijzondere bizarre pandemie
wie had dit ooit kunnen bedenken?

Een hart onder de riem
voor al die muziekdocenten
die hun passie en liefde
voor muziek en muziekmaken
weer aan cyberspace
gaan toevertrouwen
muziek en menselijkheid getransformeerd
in nullen en enen

Natuurlijk is het leerzaam
en natuurlijk zijn we creatief
en natuurlijk zijn er nóg ergere scenario’s denkbaar
en natuurlijk mogen we onszelf gelukkig prijzen voor van alles en nog wat

Maar daar gaan we weer
muziek en menselijkheid getransformeerd
in nullen en enen

Te lang

Soms
ik hoop niet vaak
ga ik te lang door
op iets
met iemand

We zijn dan bezig
in de les
met iets dat nog niet lukt

Meestal
kan ik dat op tijd loslaten
omdat ik weet dat de leerling
dit thuis zelf
kan terugvinden
aanraken
op kan letten
en dus kan oefenen

Ik gun mijn leerlingen
een succeservaring
want dat geeft
vertrouwen in hun eigen
leerproces

Maar ik durf soms
niet los te laten
als ik daar niet zeker van ben
van dat thuis zelf
terugvinden

En juist als dat moment
in de les
niet lijkt plaats te vinden
waardoor de leerling
lichtelijk gefrustreerd raakt
of meer dan lichtelijk
en misschien ietwat moedeloos
en ik die signalen opvang

Dan

Zou ik het gewoon even moeten laten
laten voor wat het is
benoemen dat ik waarschijnlijk
te hard ga
dat we het voor deze week
laten rusten
in plaats van verder te prutsen
en te peuren
in iets wat meer tijd nodig heeft

Loslaten en vertrouwen
ik hoop dat ik het ooit
ga leren…