Ik ben ontzettend blij
met de mogelijkheden
die ‘de telefoon’
mij biedt
bij het lesgeven.

Ten eerste: Contact
Bij de jongste leerlingen
een whatsappgroepje
van leerling + ouders + docent
zodat iedereen
van alles op de hoogte is.

Daarnaast: Kijkje in de keuken
Met filmpjes
en foto’s
van bijzondere momenten
in de les.

En natuurlijk: Hulp bij thuiswerk
Filmpjes van oefeningen
door mij of de leerling
audiofragmenten
foto’s van voor en na
et cetera
om de leerling te helpen
bij het oefenen.

En: Inspiratie
Zo eenvoudig
een mooi filmpje van YouTube
een link naar Spotify
achtergrondinformatie
of wat dan ook maar
ter lering ende vermaeck…

Hoe deden we dat eigenlijk
vóór de komst van de
slimme telefoon?

Tja.
Om diverse redenen heb ik
werkelijk waar
problemen
met dit begrip.

Ten eerste
bestaan er
wat mij betreft
geen problemen
als we
het hebben over
leren.

Wel veel wat
we nog niet kunnen
uitdagingen
mysteriën
puzzels
schatkaarten
maar…
geen problemen.

Ten tweede
verbeeldt dit
om de een of andere
reden
de kijk die wij hebben
op het oefenen
van onze leerlingen.

Ze zouden
in staat moeten zijn
om zelf
alle lastigheden
op te lossen
en hun eigen spel
te verbeteren.

Ik vroeg de Master Educatie
studenten
hoe oud ze waren
toen ze dit konden.

Hun antwoord:
‘Only recently…’

Het wordt tijd
voor een andere kijk
op oefenen…

Een collega
maakte mij attent
op de ‘afdronk’ van
het musiceren.

Niet alleen vantevoren en tijdens
het spelen
de muziek ervaren
maar ook
na afloop
nagenieten van
de muzikale nasmaak…

‘Het is alsof,’
zo vertelde hij,
‘mijn hele dag anders is
als ik start
met een uur studeren.’

Een andere ‘state of mind’
ons brein
is
actiever
creatiever
prettiger
gevoeliger
effectiever
ontvankelijker
dankzij
het maken van muziek.

Muzikale focus
innerlijke
klanken
verbeeldingskracht
breingolven…

Sinds ons gesprek
gebruik ik zijn ervaring
als argument
naar mijn leerlingen
om te experimenteren
met eerst oefenen
alvorens ze aan
hun huiswerk beginnen.

Hun reacties zijn
verbazingwekkend eensluidend…

Op de fiets
van a
naar z
je hoeft je
niet bezig te houden
met het moment
zelf
het fietsen
de route
het landschap
het mag wel
maar hoeft niet

Als we musiceren
hoeft dat
wel
omdat we het publiek
willen
laten meegenieten
van de fietstocht
Niet alleen van begin
naar eind
maar van begin
tot eind
inclusief
alles daar tussenin

Het publiek
in de zaal
op afstand
naar ons kijkend
naar ons luisterend
meefietsen
alsof ze zelf
ook fietsen
net echt fietsen
imaginair fietsen
hemelfietsen
klankfietsen

Waar komt
bij onze leerlingen
toch
die universele gewoonte
vandaan om bij
iedere – kleine of grotere – vergissing
‘sorry’ te zeggen?

Oeps, sorry
Oh nee, sorry
Oh foutje, sorry
Oh bah, sorry
Sorry
Sorry dat ik zo vaak sorry zeg…
Sorry…

Wij hoeven niets te doen,
de leerling
pijnigt zichzelf
doorlopend
met venijnige steekjes
vol kritiek…

Jammer,
want in een leerproces
hoeven wij
– leerling en docent –
niet negatief te zijn:
de leerling kan iets nog niet.

Door sorry te zeggen
straft de leerling
zijn gebrek aan
neurale connectiviteit af
in plaats van zichzelf
meer geduld en tijd
te gunnen.

Daarom is
sorry
in mijn lessen ‘verboden’
12 x sorry = zelfgebakken appeltaart.

Een succesvolle
strategie:
die appeltaart
laat jammergenoeg
nog steeds
op zich wachten…

Telly speelt tuba
en geniet
van zijn lage partij.

Violist Itzhak Perlman
wil graag meedoen.

‘Vind u het goed
om me te begeleiden?’
Ja, dat wil Perlman wel.

‘Meneer Perlman,
u speelt de hoge partij,
ik speel de lage partij.
Meneer Perlman,
ik moet u wel waarschuwen,
de lage partij
is wel de leukste…’

Prachtig.
Opdat iedere musicus
zich laat inspireren
door z’n eigen
meest mooie
meest leuke
en zo belangrijke
rol…

In de examentijd
veranderen wij,
muzische docenten,
van inspiratoren
in meetlatten.

Een verbazingwekkende
transformatie.

We leggen
het spel van
onze leerlingen
en studenten
naast criteria
en ijkpunten.

En al die meetlatten
en normen
en waarden
en cijfers
en beoordelingen
creëren de illusie
dat persoonlijke
ontwikkeling
werkelijk waar
meetbaar is.

Terwijl we
allemaal
onze levenspaden
niet altijd dankzij
maar ook desondanks
meetmomenten
hebben
doorlopen
en doorstaan.

Meten is weten
maar
in de toekomst kijken
kunnen we
geen van allen…

Geduld is een schone zaak
bijvoorbeeld
als we praten over
leerprocessen.

Een eenvoudige
motorisch vaardigheid
kan in het brein
wel voor 3 of meer maanden
neurale arbeid
zorgen.

Laat staan de tijd
die het kost
om meerdere
geautomatiseerde vaardigheden
te kunnen combineren,
ofwel: multi-tasken.

Vandaar dat ik
best wel geduldig ben.

Maar misschien
is dat ook wel
een valkuil.

Dat ik,
als een leerling
nog steeds
nog steeds
nog steeds
iets niet doet
of iets niet kan
denk dat hij (of zij)
dan blijkbaar een
langzame leerling zou zijn.

Langzamer
dan gemiddeld.

Tja.
Terwijl soms ook gewoon blijkt
dat een leerling
minder braaf en / of gefocust
studeert
dan ik zou denken.

Na al die jaren
zijn die alarmbellen bij mij
nog steeds niet geautomatiseerd…

Zijn er woorden
waarmee we onszelf richting
kunnen geven
ons staan en zijn
sturen?

Sinds een kwart eeuw
lesgeven geef ik,
met inspiratie van anderen,
de volgende mantra
aan mijn leerlingen:

Mijn voeten staan op de aarde
Mijn benen zijn sterk en dragen mijn romp
Mijn ruggengraat is lang, tot achter mijn oren
Mijn heupgebied is vrij – maak maar eens een sprongetje
Mijn buikspieren zijn zacht
Ik voel de achterkant van mijn schedel in de ruimte om mij heen
Mijn armen bungelen
Mijn ogen zien de wereld om mij heen
Mijn kaak is met vakantie

Opeens
zijn we van top tot teen
flexibel
en sterk

Recentelijk
bleek in mijn lessen
dat sommige leerlingen
het proces
van het instuderen van repertoire
lastig vonden.

Niet het instuderen an sich
– ze hebben een soortement
van stappenplan –
maar het feit dat
de muziek
in de tussentijd
niet klaar was.

Daarom vonden ze
hun eigen spel
slecht
of
lelijk.

En waren bang dat ik
als meeluisteraar
hun spel ook
slecht
of
lelijk
zou vinden.

Ik kan oprecht zeggen
dat ik daar nog
nooit
over had nagedacht.

Voelt een schilder
zich slecht over
de grondverffase?

Heeft een banketbakker
een slecht gevoel
over de metamorfose
van ei en meel
tot appeltaart?

Hoe ervaren wij
een proces
op weg naar
het eindresultaat?

Het was weer een leerzame week…

Foto: Erik Busstra