‘Moet die noot nou met
de duim erop
of
met de duim eraf?’

Niet zo heel lang geleden
zou ik het antwoord
direct
gegeven hebben
– logisch –
vanuit mijn rol als docent

Nu
geef ik als antwoord
‘probeer zelf maar’

Het waarom ligt besloten
in de volgende vraag:
wie doet hier nou eigenlijk het denkwerk?

Tijdens de Beste Zangers 2024
verzuchtte Matthijn Buwalda
dat zijn pianolessen
– van een tijdje geleden –
niet echt jevandatje waren
niet om de lessen
niet om de docent
maar om het ontbreken van
zelf maken

Hij wilde
– al op jonge leeftijd –
zelf liedjes schrijven
zijn eigen liedjes spelen
de wereld van de muziek ontdekken
door zelf te maken
begeleiding daarbij
was welkom maar
niet aanwezig

Het zelf maken
is nog steeds
een wat mij betreft
te klein
onderdeel
van onze muzieklessen

Logisch
want het zelf maken
hebben we zelf
nauwelijks of niet
geleerd
gedaan
ervaren

Een mooi aspect
om toe te voegen
aan onze
(en die van onze leerlingen)
leerdoelen…

Ooit had ik een leerling
met wie het niet zo vlotjes liep
en die desondanks hard werken
niet de verwachte vooruitgang leek te maken

Zoekende naar het waarom
van het niet-vlotjes-gaan
bleek dat hij mijn instructies
– onbewust –
stelselmatig omdraaide

‘Blijf doorblazen’ werd
‘Niet stoppen met blazen!’

‘Blijf je voeten voelen’ werd
‘Niet niet voelen!’

‘Blijf innerlijk meezingen tijdens de lastige passage’ werd
‘Niet stoppen met zingen!’

Dit gevoel van
nietnietdoen
veroorzaakte veel stress

Voor het brein is een niet-boodschap
weinig effectief
want: wat dan
welweldoen?

Deze ontdekking
betekende voor ons beiden
een prachtdoorbraak…

Een vraag stellen om te polsen
hoe leerlingen hun eigen spel hebben ervaren:

En, wat was je van plan?
Hoe vond je het gaan?
Waar ben je trots op?
Waar had je op gelet?
Waar was je blij mee?
Waar was je juist niet blij mee?’

Kan soms verrassend verrassende antwoorden opleveren
onverwacht
en juist tegengesteld
aan hoe wij hun spel hadden ervaren
of hun antwoorden hadden ingeschat

Zo’n onvoorzien voelsprietvraagantwoord
levert informatie op
waarmee we onze leerlingen weer beter
leren kennen en begrijpen
waar ze vandaan komen
waar ze naartoe willen
en waar onze werelden
elkaar ontmoeten…

Volgens velen
– zoals hoogleraar muziekcognitie
Henkjan Honing –
is iedereen muzikaal

Alle baby’s
kunnen toonhoogte en klankkleur
herkennen
kunnen logische ritmes en tonaliteit
van onverwacht en atonaal
onderscheiden

Elk kind
wil zingen
wil dansen
wil zich uiten
wil bewegen

Elk kind
is muziek

Talent voor muziek
is latent in ons allen aanwezig
en vraagt ‘alleen maar’ om 
samen-zingen
samen-spelen
samen-muziek-maken

Talent voor muziek
vraagt om muzisch samen-leven

Ik wens iedereen een muzisch 2025… 

Ik vind lesgeven geweldig
maar
ik hoef mijn rol als docent
nou ook weer niet te overschatten

Onderwijspsycholoog Lev Vygotski (1896 – 1934)
benoemde al
hoe kinderen leren van elkaar
van anderen
ouders
en ja, ook van docenten

Maar het leren van elkaar
is het sterkst
en daarom werd ik geraakt
door de slogan die
door onze wereld waart
each one teach one

In onze muzieklessen delen we
nieuwe ideeën
tips
inzichten
eyeopeners
kwartjes
en andere van die op hun plek vallende puzzelstukjes

Vaak worden we beiden,
leraar en leerling
superblij
van zo’n gegeven moment

Maar, wat is gegeven
is nog niet perse ontvangen
vaak kan de leerling
het gegevene
niet direct teruggeven
als resultaat
of ander blijk van kunnen

Ook na een supergeefmomentje
heeft een leerling
toch gewoon
absorptietijd nodig om
te verwerken
te laten bezinken
een plekje te geven

En wij mogen
ondanks ons enthousiasme
gewoon geduldig wachten
op de vast en zeker komende
resultaatmomenten…

Robert (Bob) Duke,
een Amerikaanse muziekpedagoog,
gaf zijn definitie
van een goede muziekles

Een goede muziekles
aldus Bob
is een muziekles
waarin iets gebeurt
waar de leerling thuis
over gaat vertellen

Maakt niet uit wat:
samen
luisteren naar vreemde klanken
iets nieuws ontdekken
muziek maken
muziek luisteren
ergens over praten
ergens over lachen
iets geks doen
het maakt niet uit wat
als de leerling
er maar door
geraakt wordt
‘aan’ gaat
voelt dat de muziekles
belangrijk en bijzonder en waardevol en
is

Hoe logisch ook
het voelde voor mij
als ‘toestemming’
om mijn intuïtie te mogen volgen
een draai te mogen geven
iets onverwachts te doen
af te wijken van
of juist dieper te gaan in
gewoon, iets
dat op dat moment zo nodig lijkt

Toestemming
om samen te stralen

Soms, ach ja
vinden we een leerling lastig
vanwege wat dan ook maar
maar vast anders dan wij
makkelijk mee kunnen omgaan

Soms, ach ja
lukt het niet direct
om daar een modus in te vinden
de leerling te blijven zien als bijzonder mens
met een of ander
gedrag

Het helpt om het lastigzijn te zien als
‘betekenisvol gedrag’
de leerling handelt en kan
naar alle waarschijnlijkheid
op dat moment
niet veel anders

Ons gaan irriteren
is een waanzinnige alarmbel
een risico dat we hem of haar
kwijtraken
en wellicht zelfs liever
kwijt dan rijk zouden zijn

Ons gaan irriteren
is een waanzinnige kans
om zelf op zoek te gaan
naar nieuw gedrag
in onszelf
van onszelf
om de leerling te behouden
waardoor wij juist
zo betekenisvol voor hem of voor haar
kunnen zijn

In het perspectief van een leerling
is het soms
– of zelfs vaak –
alles of niets

Iets nog niet kunnen
is
niets kunnen

Beetje niet = alles niets
beetje vergissing = alles fout
beetje onzuiver = alles vals
beetje niet mooi = alles lelijk
beetje niet gelukt = alles mislukt

Goed om dan samen
terug te kijken
te nuanceren
de vlag uit te hangen
voor al die kleine stapjes
die al wel gehaald zijn

Vol goede moed
voorwaarts
naar nog heel veel meer
iets